Το Βιοφίλμ και η Legionella
Το βιοφίλμ είναι μια οργανωμένη μικροβιακή μεμβράνη που σχηματίζεται πάνω σε επιφάνειες που έρχονται σε επαφή με το νερό, όπως σωληνώσεις, δεξαμενές, εναλλάκτες, boiler και λοιπά στοιχεία δικτύων ύδρευσης ή ζεστού νερού χρήσης. Αποτελείται από μικροοργανισμούς και από μια κολλώδη μήτρα οργανικών ουσιών που τους επιτρέπει να προσκολλώνται, να προστατεύονται και να αναπτύσσονται.
Η παρουσία βιοφίλμ στα υδάτινα συστήματα είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή μπορεί να λειτουργήσει ως προστατευτικό περιβάλλον για τη Legionella, δυσκολεύοντας τον έλεγχό της και ευνοώντας την επιβίωσή της μέσα στο δίκτυο.
Τι είναι το βιοφίλμ
Το βιοφίλμ δεν είναι απλώς μια επιφανειακή “γλίτσα”, αλλά ένα σύνθετο μικροβιακό οικοσύστημα. Μπορεί να περιλαμβάνει βακτήρια, άλγη, μύκητες και πρωτόζωα, τα οποία αναπτύσσονται πάνω σε υγρές επιφάνειες και περιβάλλονται από μια προστατευτική μήτρα. Η δημιουργία του είναι φυσική διαδικασία και παρατηρείται ευρέως τόσο στη φύση όσο και σε τεχνητά συστήματα νερού.
Γιατί σχετίζεται με τη Legionella
Η Legionella pneumophila μπορεί να επιβιώνει και να προστατεύεται μέσα στο βιοφίλμ, όπου βρίσκει κατάλληλες συνθήκες για ανάπτυξη και μεγαλύτερη αντοχή απέναντι σε δυσμενείς περιβαλλοντικούς παράγοντες. Για αυτόν τον λόγο, η αποτελεσματική πρόληψη δεν περιορίζεται μόνο στην απολύμανση του νερού, αλλά απαιτεί και έλεγχο του ίδιου του βιοφίλμ, το οποίο μπορεί να λειτουργεί ως δεξαμενή μικροβιακής επιβάρυνσης.
Διάρρηξη του βιοφίλμ και μεταφορά μικροοργανισμών
Τμήματα του βιοφίλμ μπορούν να αποκολληθούν από τις εσωτερικές επιφάνειες ενός δικτύου λόγω ροής, πίεσης ή μεταβολών στις συνθήκες λειτουργίας. Όταν αυτό συμβαίνει, μικροοργανισμοί που βρίσκονταν προστατευμένοι μέσα στη βιομεμβράνη μπορεί να μεταφερθούν σε άλλα σημεία του δικτύου και να επανεγκατασταθούν σε νέες επιφάνειες. Έτσι, το βιοφίλμ δεν αποτελεί μόνο σημείο ανάπτυξης, αλλά και μηχανισμό διασποράς μέσα στις εγκαταστάσεις νερού.
Συνθήκες που ευνοούν τον σχηματισμό βιοφίλμ
Ο σχηματισμός βιοφίλμ ευνοείται όταν στο δίκτυο υπάρχουν θρεπτικά συστατικά, επικαθίσεις αλάτων, διάβρωση, χλιαρές θερμοκρασίες και σημεία στάσιμου νερού ή πολύ χαμηλής ροής. Ιδιαίτερα επιβαρυντικοί παράγοντες είναι τα “νεκρά” σημεία του δικτύου, οι αποθηκευτήρες, οι ελλιπώς χρησιμοποιούμενες σωληνώσεις και οι επιφάνειες που δεν καθαρίζονται ή δεν συντηρούνται επαρκώς.
Γιατί είναι κρίσιμος ο έλεγχός του
Ο έλεγχος του βιοφίλμ είναι βασικό μέρος κάθε προγράμματος πρόληψης της λεγεωνέλλωσης. Η ύπαρξή του μειώνει την αποτελεσματικότητα των μέτρων απολύμανσης και αυξάνει την πιθανότητα επιμονής της Legionella στο σύστημα. Για τον λόγο αυτό, η πρόληψη απαιτεί συνδυασμό σωστού σχεδιασμού, αποφυγής στασιμότητας, παρακολούθησης θερμοκρασιών, περιοδικού καθαρισμού και κατάλληλης τεχνικής διαχείρισης των εγκαταστάσεων.
Κύρια σημεία
- Το βιοφίλμ σχηματίζεται σε υγρές επιφάνειες μέσα σε δίκτυα νερού.
- Μπορεί να προστατεύει τη Legionella και να δυσκολεύει την απομάκρυνσή της.
- Η αποκόλληση τμημάτων του βιοφίλμ μπορεί να συμβάλει στη διασπορά μικροοργανισμών μέσα στο δίκτυο.
- Η στασιμότητα, οι επικαθίσεις, η διάβρωση και οι μέτριες θερμοκρασίες ευνοούν τον σχηματισμό του.
- Η πρόληψη απαιτεί σωστή συντήρηση, καθαρισμό και συνολική διαχείριση του συστήματος νερού.